The members of the annual South Pacific Central Bank Governors meeting comprises of 9 Governors and at this year’s meeting over 50 other delegates will attend as observers and presenters at the meeting.

The first day’s program is comprised of presentations by representatives from the commercial banks’ regional head office to provide an annual update and their plans to contribute towards the economic and social development of the Pacific region. In addition, various sessions on current financial issues that are of significance to the Pacific such as responses to de-risking (closing of the bank accounts of foreign exchange dealers / money transfer operators), promotion of financial inclusion, facilitating national payment system, capital markets development, and development of sustainable and trade finances.

On the final day, the agenda for the meeting proper of the Governors will include the primary role of the central banks, the conduct of monetary policy and its transmission to foster economic development and at the same time maintain financial stability.

Governor Sione Ngongo Kioa stated that this meeting is the principal forum for the South Pacific Central Bank Governors to dialogue and discuss common issues facing our region and to share ideas that will enhance their role in striving to maintain macroeconomic and financial stability which are the backbone to economic development in a small island economy.

Members of this Annual South Pacific Central Bank Governors meeting include the Governors of the Reserve Bank of Australia, Reserve Bank of New Zealand, Reserve Bank of Fiji, Bank of Papua New Guinea, Central Bank of Samoa, Central Bank of Solomon Islands, Banco Central de Timor-Leste, Reserve Bank of Vanuatu, and the National Reserve Bank of Tonga. Other delegates who will also be attending this meeting include representatives of other regulators such as the Federal Reserve Bank of New York and the Australia Transaction Reports & Analysis Centre (AUSTRAC), as well as international organisations such as the World Bank / International Finance Corporation, International Monetary Fund, Asia Development Bank, and Alliance for Financial Inclusion.

The local commercial banks and authorised restricted foreign exchange dealers as well as representatives from commercial banks abroad will be attending this meeting.

Talitali ‘e he Pangikē Fakafonua ‘o Tonga´ a e Kau Kōvana ‘o e ngaahi Pangikē Pule ‘i he Pasifiki´ ki he’enau fakataha fakata’u hono 32

‘Oku fiefia ‘a e Pangikē Pule Fakafonua ‘a Tonga´ ke talitali lelei ‘a e Kau Kōvana ‘o e ngaahi Pangikē Pule ‘i he Pasifiki´ ki he’enau fakataha fakata’u hono 32. ‘E fakahoko eni ‘i he Senitā Fakataha’anga ko Fa’oneluaˊ mei he ‘aho 14 - 17 ‘o Nōvema 2017. Ko e tu’o ua ‘aki pē eni ‘a hono talitali ‘e he Pangikē Pule Fakafonua ‘a Tonga´ ‘a e fakataha fakata’u ko ‘eni´, pea ‘e sea pe ai ‘a e Kōvana ‘o e Pangikē Pule Fakafonua ‘a Tonga´, Sione Ngongo Kioa. ‘Oku fe’unga e kau mēmipa ‘o e fakataha fakata’u ko ‘eni ‘a e kau Kovana ‘a e Ngaahi Pangikē Pule ‘i he Pasifiki´, mo e kau Kōvana ‘e toko hiva (9). Ko e fakataha ‘o e ta’u ni´ ‘oku laka hake ‘i he kau fakafofonga ‘e toko nimangofulu (50) te nau kau mai ki ai, ‘o kau ki ai mo e ni’ihi te nau fakahoko ha ngaahi lea (presenters) ‘i he fakataha´.

Ko e polokalama ki he ‘uluaki ‘aho´ ‘oku fakahoko ai ‘a e ngaahi fakamatala (presentations) mei he kau fakafofonga ‘o e ngaahi ‘ulu’i ‘ofisi ‘o e ni’ihi ‘o e ngaahi pangikē fakakomēsiale ‘oku nau fakahoko fatongia ‘i he Pasifiki, ki he’enau ngaahi lipooti fakata’u mo ‘enau ngaahi palani ‘e tokoni ki he ngaahi fakalakala faka‘ekonōmika mo fakasōsiale ‘i he Pasifiki´. ‘Oku ‘i ai mo e ngaahi fakataha ki he ngaahi palopalema fakapa’anga lolotonga ‘a ia ‘oku felāve’i tonu ki he Pasifiki´ ‘o kau ki ai e ngaahi fokotu’utu’u ngaue fekau’aki mo hono tapuni e ngaahi ‘akauni pangikē ‘a e ngaahi kautaha fe’ave’aki pa’anga muliˊ (de-risking), faka’ai’ai mo fakafaingofua’i hono ngāue’aki ‘a e ngaahi ngāue fakapa’angaˊ (financial inclusion), alea’i ha sisitemi totongi fakafonua (payment system), fokotu’utu’u ki hono fakalakalaka ‘o e tupu ‘a e māketi sino’i pa’anga tefitoˊ (capital market development), pea mo e fokotu’utu’u ha ngaahi ngaue fakapa’anga ‘oku tu’uloa (sustainable finance) pea pehe ki he ngaahi ngaue fakapa’anga ke ne fakafaingofua’i e fefaktau’aki´ (trade finance). ‘I he ‘asenitā ‘o e ‘aho faka’osi ‘o e fakataha ‘a e kau Kovana´ ‘oku kau ki ai ‘a hono talanoa’i e ngaahi tefito’i fatongia ‘o e ngaahi Pangikē Pule´, ‘a ia ko e ngaahi fokotu’utu’u ngāue fakapa’anga´ pea mo e anga ‘a hono fakahoko´ ke poupou ki hono teke ‘o e ngaahi fakalakalaka faka‘ekonōmikaˊ pea ‘i he taimi tatau pē ke kei tauhi pe ‘a e tu’unga malu mo lelei ‘a e tafa’aki fakapa’anga´.

Na’e pehee ‘e he Kōvana, Sione Ngongo Kioa, ‘oku hoko ‘a e fakataha fakata’u ko eni´ ko ha fakataha’anga ‘a e kau Kōvana ‘o e ngaahi Pangikē Pule ‘i he Pasifiki´ ke nau talanoa’i mo fokotu’utu’u ha ngaahi ngāue ke solova ‘aki ‘a e ngaahi palopalema ‘oku fepaki mo e ngaahi fonua ‘i he Pasifiki´. ‘Oku toe kau ki ai mo e vahevahe ha ngaahi founga ‘e malava ke toe fakamalohi’i ange ai e ngaahi fai fatongia ki hono pukepuke ‘a e malu e tu’unga faka’ekonōmika´ mo e tu’unga fakapa’anga fakalūkufua, ‘a ia ko e hui tu’a ia ki he fakalakalaka faka’ekonōmika ‘i ha ngaahi fonua iiki.

Ko e kau memipa ‘o e fakataha fakata’u ‘a e kau Kōvana ‘o e ngaahi Pangike Pule ‘i he Pasifikiˊ, ‘oku kau ki ai ‘a e kau Kōvana ‘o e ngaahi Pangikē Pule ‘o ‘Aositelēlia, Nu’usila, Fisi, Pāpua Niukini, Ha’amoa, Solomone, Tīmoa (Timor-Leste), Vanuatu, pea pehee foki ki Tonga. ‘E ‘i ai foki mo ha kau fakafofonga makehe te nau kau ki he fakataha ko eni´, ‘o hangē ko e fakafofonga mei he ‘ulu’i ‘ofisi ‘o e Pangikē Pule ‘o ‘Amelika (Federal Reserve Bank of New York) pea mo e fakafofonga mei he Senitā lipooti ‘o e ngaahi fakamatala mo e ‘analaiso ‘o ‘Aositelelia (Australia Transaction Reports & Analysis Centre – AUSTRAC). ‘E toe kau mai foki mo e fakafofonga mei he ngaahi kautaha fakavaha’apule’anga ‘o hangē ko e Pangikē ‘a Mamani pea mo ‘enau Kautaha Pa’anga Fakavaha’apule’anga (World Bank / International Finance Corporation), Kautaha Pa’anga Fakavaha’apule’anga (International Monetary Fund), Pangikē Langa Fakalakalaka ‘o ‘Esia (Asia Development Bank), pea mo e kau fakafofonga mei he Kautaha Fakatahataha ki hono fakafaingofua'i hono ngāue'aki 'o e ngaahi ngāue fakapa'anga´ (Alliance for Financial Inclusion). ‘Oku kau foki pea mo e ngaahi fakafofonga mei he ngaahi Pangikē fakakomesiale fakalotofonua´, ngaahi kautaha kuo nau ma’u e mafai ki he fakafetongi pa’anga muli´ (foreign exchange dealers) pea pehee foki ki he kau fakafofonga mei he ngaahi pangikē komesiale ‘i tu’apule’anga´.